Semerkand’ı hiç gördünüz mü? Okuduğunuz dergiye ad olan o güzeller güzeli şehri. Semerkand’da birbirinin içinde meczolmuş büyük bir tarih ve medeniyet karşılar sizi.

Şair Süleyman Nazif’in “Dâüssıla” yani Vatan Hasreti adlı bir şiiri vardır. Söylendiğine göre Şair, Malta’ya sürgün olarak gönderilirken daha gemide, Akdeniz’in dalgalarında bata çıka giderken kaleme almıştır bu şiiri. İlk iki mısraı şöyledir:

“Bu şeb de cuşîş-i yâdınla ağladım durdum / Gel ey kerime-i tarih olan güzel yurdum.”

Bugünün Türkçesiyle söylersek: “Bu gece de seni anmanın coşkusuyla ağladım durdum / Gel ey tarihin kızı olan güzel yurdum.”

Kelimelerle oynamayı, yeni söyleyişler bulmayı pek seven şairin buradaki “kerime-i tarih” yani tarihin kızı ifadesi hayli ilginç, bir o kadar düşündürücüdür.

Vatana neden tarihin kızı denilir? Güzelliği, nazeninliği, kırılganlığı, dost düşman bütün gözlerin üzerinde oluşu, ona duyulan bağlılığın bir babanın kızına duyduğu derin hislere benzer oluşu, vs… Bu ifadenin çağrışımları artık okuyucunun hayal gücüne kalmış.

Fakat kişi birazcık tarih ve mekân bilgisini yoklayınca her ülkeye tarihin kızı denilemeyeceğini fark edebiliyor. Ve yine anlıyor ki bu ifadeyi memleket kadar, belki ondan daha fazla kimi şehirler hak eder. Süleyman Nazif söz konusu olunca da bu şehir elbette İstanbul’dur.

Kimi şehirler de, ne kadar zorlarsanız zorlayın, kendine asla tarihin kızı dedirtmez, dedirtemez. İnsanı gri duvarlarının soğuk yüzüyle karşılayan, tabiatıyla, mimarisiyle gönül okşamayan bir şehre tarihin kızı denilebilir mi? Kimliksiz sokaklarıyla, sanatın estetiğin uğramadığı semtleriyle size bir hikâye anlatmayan, anlatamayan nasipsiz şehirler hangi güzel sıfatı hak edebilir? Buna dair örnekleri siz kendi gezip gördüklerinizden bulabilirsiniz, biz burada söylemeyelim.

Fakat Semerkand’ı hiç gördünüz mü? Okuduğunuz dergiye ad olan o güzeller güzeli şehri. Süleyman Nazif’in naif benzetmesini sonuna kadar hak eden o yerin hiç değilse fotoğraflarına baktınız mı?
Sanat tarihçisi Prof. Nusret Çam gidip gördükten sonra “Şaşırdım, demişti, orası ölümün bile güzelleştiği yer.” Belli ki Şah Zinde kabristanından söz ediyordu. Orta Asya ve Arap mimarisinin müthiş buluşmasından doğan lahuti atmosferin ancak ruhun anlayabileceği sırlı dilinden…

Semerkand’da birbirinin içinde meczolmuş büyük bir tarih ve medeniyet karşılar sizi. Bir Orta Asya kentinde olduğunuzu bilirsiniz. Ama kubbeler, minareler ve revaklı avlular üzerinden Medine’yi, Şam’ı, Bağdat’ı, Mağrib’i ve İstanbul’u selamlarsanız. Bu öyle şaşırtıcı bir mimaridir ki sanırsınız bütün İslâm coğrafyası orada bir araya gelmiş, Orta Asya’nın turkuaz göğünde boyanmış.

Şimdi Özbekistan Cumhuriyeti’nin önemli bir kültür kenti olan Semerkand’da, bir şehre nasip olabilecek en büyük tarihlerden biri karşılar sizi. Tarihin en büyük ticaret yollarından ikisinin, İpek ve Baharat Yolunun kesişme noktasında bulunan Semerkand, ilk devirlerinden beri daima önemli bir ticaret ve kültür merkezi. Şehrin Milattan önce 535 yılında Perslerle başlayan büyük macerası Büyük İskender’le, sonrasında Greklerle devam eder. Milattan önce I. yüzyılda Türkler çıkar sahneye, Semerkand’ı başkent yaparlar. Sonra Hun Türkleri, Göktürkler, Çin hakimiyeti derken devran döner, Mekke’de doğan hidayet güneşinin ışıkları buralara düşmeye başlar.

Semerkand’a müslümanların ilgisi, 676 yılında Emevîlerin Horasan valisi Said b. Osman’ın düzenlediği seferle başlar. Şehir kuşatılır, çarpışmaların ardından belli şartlarla barış yapılır. Şehitler arasında bir sahabi, Hz. Peygamber s.a.v.’in amcası oğlu Kusem r.a. da bulunmaktadır.

Fakat müslüman hakimiyetine direnir Semerkand. Anlaşma bozulur, 680’de ikinci kez fethedilir, yine elden çıkar, nihayet Kuteybe b. Müslim tarafından 711 yılında kalıcı olarak fethedilir ve ilk cami inşa edilir. Semerkand’ın İslâmlaşması büyük ölçüde bu fetihten sonra Halife Ömer b. Abdülaziz’in görevlendirdiği tebliğ heyetlerinin çabası sonucudur. Sonraki dönemlerde yakın çevredeki hanedanların, yerel unsurların ilgisi eksik olmaz Semerkand üzerinde. Ayaklanmalar, isyanlar, karışıklıklar şehir Abbasî hakimiyeti altındayken de devam eder. Nihayet Abbasî hilafetinin kontrolünde ayrı bir devlete dönüşen Sâmânîlerin başkenti olur. Bu dönem ekonomik ve kültürel bakımdan altın çağlarından birini yaşatır Semerkand’a.

1220 senesinde büyük Moğol istilasında harap edilir bu güzeller güzeli şehir. Bu büyük kıyımın şahidi İbn Batuta, Semerkand’da harabeler arasında çok az meskûn ev gördüğünü anlatır. Bir asrı aşkın süre bu yıkımın izleri silinemez.

Sonra, her kışın ardında saklı bahar yeniden gelir şehre, ikinci ihtişamlı dönemi başlar. Maveraünnehir bölgesini hakimiyeti altına alan Timur, 1369’da Semerkand’ı başkent yapar. Alim ve sanatkârları buraya toplar. Camiler, medreseler, hanlar, rasathaneler inşa ettirir. Bugün zarafet ve ihtişamı ile ziyaretçileri şaşırtan tarihî yapılar bu döneme aittir.

1500 yılında Özbek hükümdarı Şeybânî Han tarafından zaptedilen Semerkand, 1868’e kadar Özbek hanlarının idaresinde kalır. 1868’de Ruslar tarafından istila edilir. Timur’un inşa ettiği şehrin batısında yeni bir şehir oluşturulur. Demiryolu sayesinde yeniden önem kazanır ve canlanmaya başlar. Bugün Semerkand, Sovyet sisteminin çökmesiyle 1991’de bağımsızlığını kazanan Özbekistan Cumhuriyeti’nin on iki idarî bölgesinden birinin merkezi.
Semerkand’ı sıradan, herhangi bir şehir olmaktan çıkartan özelliği elbette çok kısa değindiğimiz bu zengin tarihi değil. İpek ve Baharat yolunun meraklı hikâyelerle dolu izleri de değil. Semerkand’ın büyüklüğünü, önce ilim ve maneviyat dünyamızdaki derin etkilerinde, sonra da bir açık hava müzesi gibi bugün hâlâ ayakta duran sarsıcı mimarî hatıralarında aramak gerekir.

Semerkand’ın ilim dünyamız açısından büyüklüğünü anlamak için Necmeddin en-Nesefî’nin “el-Kand fî Zikri Ulemâi Semerkand” adlı eserinde Semerkand’da yetişmiş 1000’den fazla alimden söz ettiğini söylemek bile yeter. Kimler yoktur ki bunlar arasında.

Meşhur muhaddis Abdurrahman ed-Darimî, Şafiî fıkhının büyük isimlerinden İbn Hibbân, meşhur fakih Ebu’l-Leys Semerkandî ve büyük kelâm ve akaid alimi İmam Maturidî… Cümlesine Allah rahmet eylesin. Ayrıca tarihçi Abdurrahman el-İdrisî, Alâeddin es-Semerkandî, Şeyh Nizameddin Hâmuş k.s., astronom Uluğ Bey, Ali Kuşçu ve ilim ve kültür tarihimizde iz bırakmış diğerleri…

Maneviyat dünyamıza Semerkand’ın etkisi ise, din ve fen bilimlerindeki etkisinden çok daha büyük. Başta Hâce Ahmed Yesevî, Emir Külâl, Hâce Muhammed Bahaeddin Şah-ı Nakşibend (Allah cümlesinin sırrını mukaddes kılsın) olmak üzere Selçuklu’dan itibaren Anadolu’nun manevi harcını yoğuran pek çok büyük velî Semerkand’ın ilim ve tasavvuf havzasından. Hatta denilebilir ki Selçuklu ve Osmanlı’nın ruhu büyük oranda oralıdır.

10. yüzyıldan itibaren peyderpey başlayan Anadolu’nun İslâmlaşma sürecinde “Türkistan Erenleri” denilen sufîlerin büyük etkisi bilinir. Sonradan tekke, dergâh ve Ahîlik gibi kurumsal yapılarla Anadolu’ya tasavvuf mührünü vuran bu hareketin önemli merkezî çıkış noktalarından biridir Semerkand.

Osmanlı’yı “Allah’ın sözünü yüceltmek ve yaymak” ideali peşinde bir dünya devleti yapan aşı, sûfiliğin bu adanmış, bütün yeryüzünü bir hizmet alanı olarak gören anlayışıdır.

Bugün Semerkand’a, Semerkand’ın medreselerine, kabristanına evliya merkad ve makamlarına bakarken, aslında kimliğimizin önemli unsurlarından birinin mücessem haline bakıyoruz.

Ve… Semerkand’da bir büyük hatırayı canlı tutmak, dahası 70 yıllık fetretten sonra yeniden o kimlikle buluşmak için çaba gösteren, o mekanları büyük bir özenle koruyan Özbek halkına ve idarecilerine şükranlarımızı sunuyoruz.

Sabahattin AYDIN Semerkand Dergisi • 139. Sayı / KAPAKTAKİLER

Derler ki; Kayadan bir kenttir Semerkand. Diğer tüm kentlerin kaderini ellerinde tutan şehirlerden olagelmiştir.

Bu yazıyı dergimizde okuduğumda çok hoşuma gitmişti. Semerkand’ı, okuduğum dergiye ad olan o güzeller güzeli şehri tanımak ayrı bir zevkti benim için. Sevgili dostum lâ, bilmiyorum ki, listemizde gidilecek yerlerin kaçıncı sırasında Semerkand, ama mutlaka gitmeliyiz seninle bu büyülü şehre (: Bu rüya şehrine, şarkın turkuaz incisine birlikte gidebilmeyi nasip eder inşallah, alemlerin Rabbi olan Allah :)

Sözü fazla uzatmadan, Semerkand Tv'den güzel bir kesitle devam ediyorum.
Anlatılmakla değil, görmekle, görürken de hissetmekle anlaşılabilecek bir şehir galiba, Semerkand…

Ve lâ'dan bir yorum bir ek;

Nereden başlayacağımı bilemiyorum şuan okurken, dinlerken, izlerken hissettiklerimi.

İlk olarak okurken aklıma Ayna'nın Özbekistan programının bir kısmını izlemiştim o geldi. Mescidleri çok dikkatimi çekmişti. Sonra birde kağıt makasları yapmışlardı özel şekillerle çok hoşlardı gidince kesin almalıyız demiştim :) Ve sanırım o gündü Semerkand'ı listemizi alış günümüz. Orada izlediğim kadarına hayran olmuştum zaten ama okuduklarım hayranlığımı bir kat daha arttırdı.

Rabbim bazı şehirlere sırf orada bir zaman yaşayanlar hürmetine muhteşem güzellikler vermiş bunu inkar edemeyiz Semerkand'da böyle işte.

Geçtiğimiz yıl Tasavvufî Halk Edebiyatı derslerinde Ahmed-i Yesevî hazretlerinden ve Türkistan Erenlerinden tam bir dönem bahsettik. Sanırım derslerde hiç susmadım :))) Semerkand'dan pek bahsetmemiştik malesef ders gereği ama Ahmed Yesevî gibi bir evliya olmasaydı belki bugün müslüman dahi değildik. Türklerin İslamı kabul edip özümseyebilmelerinde Türkistan Erenlerinin, Ahmed Yesevi hazretlerinin ve onun yetiştirdiği öğrencilerinin (Şah-ı Nakşibendi gibi) büyük rolü vardır. (Rabbim her birinden razı olsun.) Böyle alimlerin evliyaların yetiştiği bir şehir nasıl muhteşem sıfatını haketmez değil mi :)

Görmeden bu kadar hissedilmiş bir şehir ki Semerkand, Hüseyin Kadıoğlu'nun anlattığı kadarını oraya gittiğimde yaşarisem sanırım dinlerken bile zor tuttum kendimi dayanılmaz bir şehir olacak benim için Semerkand.

Medine tamda anlatıldığı gibi düz, hurma ağaçlarıyla uzayan yolları ve çok farklı bir havası olan şehir. Şehirlerin anası Mekke'de çetindir her şey. Ama Medine bambaşkadır. Ensar'ın torunları vardır gerçekten orada insanlarıyla havasıyla tam bir Peygamber s.a.v şehridir. Rabbim herkese görmeyi nasip etsin inşaallah.

Ve sevgili illâ, sevgili dost uzattım galiba biraz :) listemiz uzun ama sanırım Semerkand listede ilk sıralarda bunları duyduktan sonra değil mi?

|

Hazreti Ali, bir gün gazadan hanesine geldiğinde, Hz. Ebubekir Sıddık, Hz Ömer El Faruk, Hz. Osman Zinnureyn gelerek Hz. Ali’ye: “Gazan mübarek olsun ey Allahın arslanı" dediler.

 
  Hz. Fatımatüz Zehra validemiz de onlara ikramen kalaylı bir tas içinde bal getirdi. Balın üzerinde ince bir kıl vardı. Hz. Ebubekir kılı almak üzere davrandı. Hz. Ömer ise, kılı aldırmadı ve dedi ki:

– Bizler Hazreti Zişanın vezirleriyiz. Belki Fatimetüz Zehra bizleri tecrübe için bu kılı koymuştur. Aramızda bu kıl hakkında üçer tevil edelim. Münasip değil mi?” dedi ve sonra;

Hz. Ebubekir:
– Namaz kılanın kalbi nurludur bu tastan. Dünya endişesini gönlüne getirmeden namaz kılmak tatlıdır bu baldan. Namazı tadili erkan üzere kılmak incedir bu kıldan.
 
Müteakiben Hz. Ömer El Faruk şöyle buyurdular:
– Misafiri seven hane sahibinin kalbi nurludur bu tastan. Misafirlere ikram etmek ve gönlünü almak tatlıdır bu baldan. Misafirin kalbi incedir bu kıldan.
 
Hz. Osman da söyle yorumladı:
– Alimlerin kalbi nurludur bu tastan. Alimlerle sohbet etmek ve onları dinlemek tatlıdır bu baldan. Kur’an-ı Kerim’e mana vermek incedir bu kıldan.
 
Hz Ali Efendimiz de söyle bir açıklama da bulundu:
– Gazaya giden gazilerin kalbi nurludur ba tastan. Cihat edip al kanlara boyanıp kafirlerle cenk etmek tatlıdır bu baldan. Üzerine kul hakkı geçirmeden, haram yemeden hanesine dönmek incedir bu kıldan. Sonra Hz. Fatıma validemiz de bir yorumda bulundular:
– Erkeğini hoşnut eden kadınların kalbi nurludur bu tastan. Erine cefa etmeyip güzelce geçinip, kendinden razı etmek tatlıdır bu baldan. Kocasının hakkını yerine getirmek incedir bu kıldan.
 
Sonra Hz. Peygamber Efendimiz de bu sohbete iştirak ederek şöyle tevil buyurdular:
– Benim ümmetimin kalbi nurludur bu tastan. Kevser şarabı tatlıdır bu baldan. Şeriatımız (İslamiyet) incedir bu kıldan.
 
– Bu sohbete, neş’e veren Cenab–ı Hak, Cebrail (as)’ı göndererek buyurdu ki:
– Senin nübüvvet nurun nurludur bu tastan. Yarın kıyamet günü mahşer yerinde ümmetine şefaat etmen tatlıdır bu baldan. Sırat köprüsü incedir bu kıldan. Bunun üzerine Peygamber Efendimiz (Sallallahu aleyhi vesellem) mübarek ellerini kaldırıp:
 
– Ya Rabbi, bu bal tefsirini okuyana, dinleyene ikiyüz peygamber sevabı isterim ve senden dilerim, diye dua ettiler. Cihar Yari Güzin Efendilerimiz de “Amin” dediler. Cenabı Allah’dan şöyle nida geldi:
 
– Ya Habibim! Senin ümmetinden her kim bu Bal Tefsirini üzerinde taşır, okur, okutur, yazar, yazdırır ve din kardeşlerine hediye ederse İzzet ve Celalim hakkı için ben de o kuluma ikiyüz peygamber sevabı veririm, diye buyurdular.
Peygamber Efendimiz de dedi ki:
 
– Benim ümmetimden her kim bu bal tefsirini kendisine evrad edinip üzerinde taşır, her gün okur veya dinlerse, ve burda bahsedilen ahlaklarla ahlaklanmaya çalışsa katiyyen dünya darlığı görmez; fakru zarurete düşmez; ölürken hüsnü şehadetle ölür; ahirete iman ile gider ve gelecek kaza ve musibetlerden kendisini Cenabı Hak muhafaza eder. 



Bu tefsiri bir kaç hafta evvel ilk kez okudum. Halbuki sevgili illâ bir zamanlar çok fazla meşhur olduğunu birçok kişinin bildiğini söyledi dün gece bana. Dedim ki demekki herkesin bir bilme zamanı var ikiyüz peygamber sevabı da öyle herkese verilmiyor yani. Yanı başınızda okunuyor da siz bilmiyorsunuz duymuyorsunuz. Belki benim gibi hala bu müthiş tefsirden haberi olmayanlar vardır. Ya da bilipte hatırlamakta güzel değil mi? 

Çihar-i yâr-i güzin efendilerimizin inceliklerine bakıpta hayran olmamak elde mi, Rabbim öncelikle Efendimiz'in(s.a.v) daha sonra onların ve Hz. Fatıma annemizin inceliklerinden bize de nasip etsin. Ve onların ahlaklarıyla ahlaklandırsın bizleri. Her ne kadar unutmaya meyilli varlıklar olsakta İnşaAllah bir zamanda olsa Rabbim bize bu tefsirle hareket etmeyi nasip etsin. Unutturmasın bize Allah. Ve unutmasın bizi. Amin...

|

Nâbi deyince söylenecek sözlerin sayısı bir hayli artıyor. Sevgili lâ, konuyu açmışken, ben de sevdiğim bir olayını sizlerle paylaşmak istedim. Öncelikle, Nâbi hakkında kısa bir bilgi vererek başlamak istiyorum. Şairimizin asıl adı Yusuf’tur. Nâbi, onun “hiçlik-yokluk” anlamına gelen mahlasıdır. Bilindiği üzere “Na” ve “Bi” kelimeleri Arapça ve Farsça’da “yok” anlamına gelmektedir. Nâbi’nin ismiyle ilgili bu ayrıntı bize çok önemli bir hususu hatırlatıyor. Varlık kapısına ulaşmak ve lütufla muamele görmek için insanın önce “yokluk” elbisesini giymesi gerekiyor. Şair, hikemî tarzdaki şiirlerin ustasıdır. Eserlerinin tamamına yakınında, okuyucunun hocalığını üstlenip, ona yol göstermeyi kendisine görev bilmiştir. Bunda da, yaşadığı dönemin etkisi büyüktür. Zira, kendisi gerileme dönemi şairlerindendir. O dönemde de, ortalık bir hayli karmaşık olduğu için, bu yolu seçmiştir.
Eserlerinde, duygulu anlatıma pek yer vermez. Hemen her objeden garip öğretiler çıkartabilir. Eleştiri yapmak en birincil amacıdır.

Divan Edebiyatımızın ünlü şairlerinden Nâbi, ŞanlıUrfa şehrinde doğmuştur. Şiirleri dilden dile elden ele dolaşarak İstanbul'a ulaşmıştı. Ne var ki Nâbi'yi İstanbul da şahsen tanıyan kimsecikler yoktu. Bir gün Nâbi ŞanlıUrfa'dan İstanbul'a gider. O dönemde şairlerin buluştukları bir kıraathaneye uğrar. Şair ve edipler kendi aralarında sohbet etmektedirler.


Nâbi, bir köşede oturmakta olan iki kişiye selam vererek yanlarına oturur. Bu durumdan hoşnut olmayan şahıslar, Nâbi'yi başlarından savmak için aralarında şöyle bir plan düzenlerler:

Birisi bir mısra şiir söyleyecek, arkadaşı aynı redif ve kafiyeli bir başka mısra ile ona cevap verecek. Dolayısıyla Nâbi’yi de işin içine sokacaklar, doğru bir cevap alamayacakları için de onunla alay edecekler; gururu kırılan yabancı da kalkıp gidecek yanlarından, onlar da eski rahatlarına kavuşacaklar.

İki arkadaştan birisi, ünlü İran şairi Sadi'nin şu mısrasını söyler:

"Ela ya ey-ü ey saki edir kees'en ve nadir ha " der.

(Ey saki, senin sunduğun o kadar seçkin ki )

Karşısındaki, yine Sadi'den ikinci mısrayı söyler :

"Ki ışk asan-ı dide veli efkende müşkil ha" der.

(Ki gözdeki aşk damlaları kadar bulunması zor olan )

Bu iki mısra da "ha" redifi ile bitmektedir. Yani yabancının da "ha" redifi ile biten bir mısra söylemesi gerekmektedir. Nâbi düşünedursun tam o anda kıraathane görevlisi, kase içindeki ayranı Nâbi'ye uzatır ve Nâbi; hemen şu beyiti söyler:

"Tutup kees'in (kase) kenarından, zerafetle bir höpürdet,

Desinler ayran içmekte bu emmi amma mahir ha."

Bu irticali beyti duyan iki arkadaş şaşkınlığa düşüp, yabancının adını sorarlar. Nâbi deha dolu şu beyitle cevap verir:

"Bende yok sabr-ü sükun, sende vefadan zerre.

İki yoktan ne çıkar, fikredelim bir kerre."

(Bende sabır, sükunet, sende de vefanın zerresi yok; iki yoktan ne çıkar düşünelim bir kere )

Bilindiği gibi Nâ ve Bi edatları, Farsça ve Arapça'da olumsuzluk ekleridir. Önüne geldikleri kelimeleri olumsuz anlamına sokarlar. Mevcut, namevcut ; günah, bigünah gibi.

Bu diyalogtan sonra orada bulunanlar Nâbi’den özür dileyerek ellerine sarılırlar :)

Sözü onun bir beyitiyle tamamlayalım:

Gönül ne arzû-yı câh ider ne tâc u taht ister

Reh-i himmette ancak kalb-i nerm ü pâ-yı saht ister.

Diyor ki şair: “Gönül ne rütbe, ne tac ne de taht ister. O gayret yolunda yumuşak bir kalp ile sebat eden bir ayak ister.”

Hayatı boyunca istikamet üzere olan bir şairin bu tutumunu sanırım bundan daha güzel ifade imkânı yoktur. Evet, ne “rütbe” ne “tac...” Allah’ın rızasına, sevgilisinin şefaatine nail olabilmek... Gaye budur. Bunun yolu da “yumuşak kalp”, “sebat eden bir ayak” sahibi olmaktan geçiyor.

|

Öncelike 17. yüzyılda yaşamış Divan edebiyatının son büyük temsilcisi sayılabilecek üstad şair Nâbî'nin hayatından biraz bahsedecek olursak aslen Urfalıdır ve Peygamberler şehri Urfa’nın manevi ikliminde iyi bir eğitim almıştır, çocukluk ve ilk gençlik yıllarından sonra İstanbul’a göçmüştür. Hikemî Şiir ekolünün en büyük temsilcisidir. Hikemi Şiir; hikmet kelimesinden gelir ve buradan da anlaşılacağı üzere hikmetli sözler söylenerek oluşturulan şiir tarzıdır. O makam mevki gözetmeksizin kötülük yapan herkesin karşısındadır. Kötülük yapan ya da edepten sakınan kişiler için şiirleriyle müthiş hicivler yapmıştır. Yine böyle bir olay karşısında yazdığı bir şiiri vardır ki hikayesi karşısında insanın içi sızlar, yüreği ürperir. Ben (lâ) bu hikayeyi ilk bir Ramazan günü Serdar Tuncer'den dinlemiştim. 

Hikaye şöyle ki: Padişah IV. Mehmed döneminde Nâbî Hacca gitmek üzere bir kısım devlet erkanıyla birlikte yola çıkar. Kafile Medine-i Münevvereye yaklaşmıştır. Vakit gecedir. Rasulullah (s.a.v) Efendimiz’e bir an önce ulaşma özlemiyle Nâbî’nin gözüne uyku girmemiştir. Fakat kafiledeki bir devlet adamı, hem de ayaklarını kıbleye doğru uzatmış, uyumaktadır. Hz.Peygamber (s.a.v)’in beldesinde, edebe aykırı böyle bir gaflet hâlini bir türlü hazmedemeyen ve çok üzülen Nâbî, içinden gelen bir ilhamla aşağıdaki kasideyi söyler: 

Sakın terk-i edepten, kûy-i Mahbûb-i Hudâ'dır bu;
Nazargâh-ı ilâhîdir makam-ı Mustafâ'dır bu.!..

Felekte mâh-ı nev Bâbu's-selâm'ın sîne-çâkidir;
Bunun kandîli, cevzâ matla-ı nûr-i ziyâdır bu!

Habîb-i Kibriyâ'nın, hâbgâhıdır fazîlette;
Tefevvuk kerde-i arş-ı Cenâb-ı Kibriyâ'dır bu.

Bu hâkin pertevinden oldu, deycûr-i adem zâil;
Amâdan açtı mevcûdât, çeşmin tûtiyâdır bu.

Murââd-ı edeb şartıyla gir Nâbî bu dergâha;
Metâf-i kudsiyândır, bûsegâh-ı enbiyâdır bu.! 

Ümmetinden olduğu bizzat Gaye İnsan ve Ufuk Peygamber tarafından beyan edilen Nâbî'nin, bu naatının günümüz Türkçesiyle açıklaması şöyle;

*Burası; Allah Sevgilisi'nin beldesi, Hazret-i Peygamber'in Cenab-ı Hakk'ın nazar buyurduğu Temiz Bahçe'si (Ravza-i Nebî)dir; (öyleyse) edep hatası işlemekten (tir tir titreyerek) sakın!

*Bu gökteki yeni ay, Selâm Kapısı'nın (Bâbu's-selâm) yüreği yanık aşığıdır; (Öyle ki, göklerdeki) Cevza Yıldızı bile ışığını, onun kandilinin nurundan almaktadır.

*Bu Allah'ın yüce Sevgilisi'nin mübarek İstirahatgâhı (Türbesi)'nın fazileti öyle yüksektir ki, Cenab-ı Hakk'ın izni ve rızasıyla arşına çıkartılmıştır.

*İnsanlık karanlıktan, bu toprağın ışığı sayesinde kurtuldu. Çünkü o, mevcudatın gözlerine şifa veren bir sürmedir; o nur sayesinde görmeyen gözler bile açılır.

*Nabi, (kimin huzuruna çıktığını bir düşün ve) bu dergâha; edep şartlarına eksiksiz riayet ederek gir! (Zira) burası meleklerin bile (çok büyük bir edep ve saygıyla) tavaf ettikleri ve Peygamberler'in (öpercesine) tecelli ettikleri bir yerdir.

Yol biter kafile şafak vakti Medine-i Münevvere'ye girdiğinde sabah ezanının okunma vaktidir ve minarelerden Türkçe bir kaside okunmaktadır. Nâbî, dehşetle, okunanın kendi şiiri olduğunu farkeder. Hemen müezzine koşar ve bu şiiri nereden öğrendiğini sorar. Müezzin şöyle cevap verir: Bu gece rüyamda Efendimiz (sav)'i gördüm, bana 'Ümmetimden Nâbî adında bir şairin, benim hakkımda yazdığı bu kasideyi oku!' dedi. Ben de aynen okudum. Nâbî sevincinden bayılıp, düşer... O, bu iltifata, Rasulullah Efendimiz’e duyduğu edep ve muhabbetten dolayı nâil olmuştur. 

Hikayeyi dinlediğimde dedim ki nasıl bir aşk bu böyle ve biz bu aşkın neresindeyiz? Kâlde aşığız ya hani hâllerimiz ne âlemde! Gerçeklerle yüz yüze gelmek ne kadar acı olsa da bırakalım ezan okunurken kıbleye ayak uzatmayı yeri gelip öyle gaflete düşüyoruz ki ezanı bile dinlemiyoruz. Ve hatta öyle ki Ravza'nın yanında, Allah'ın evinde kalpleri kırıyoruz, orada olduğumuzu unutuyoruz, dünyaya dalıyoruz. Ehl-i gafletiz, uyuyoruz. Halbuki tüm üstadlar illâ edeb illâ edeb diyerek bizi her an uyarıyorlar. Hz.Mevlânâ diyor ki edeb için, insanın bedenindeki ruhtur, enbiyâ ve evliyânın göz ve gönül nurudur, şeytanın katilidir, insanla hayvanı birbirinden ayıran en önemli vasıftır.
“Edep bir tâc imiş nûr-i Hüdâdan
Giy ol tâcı, emin ol her belâdan
Allah ve Rasulüne yükselen merdivenin basamakları, ancak edeple çıkılır”

İşte ehl-i edebler, işte biz. Özümüzle istişare ve mukayese vakti galiba. Sorsak alacağımız cevap belli ama belki bu söylenenler hatrına, dinlediklerimiz hatrına içimizdeki edeb zirve yapar ve daha dikkatli davranırız bundan böyle. Yâ nefs yazıcının paylaştıkları önce sanadır ve sonra senin gibi gaflet ehl-i olanlaradır. Hep beraber kendimize bakmaya davettir şimdi bu haydi!..

Yazıcı lâ bir kusur etti ise sürç-i lisân etti ise affola.

|

“Dikkat ediniz ki, insanın cesedinde bir et parçası vardır
O et parçası sâlih oldukça bütün vücuddaki âzâlar sağlam olur
Eğer o fâsid olursa bütün cesed bozulur
O et parçası kalptir”
(Hadîs-i Şerif)

Kalbine iyi bak sevgili sûfî…
Mevlânâ’nın Uzak dediğin yer ancak bir karış diyerek adres verdiği kalbine…
Aşk’ın Hüsn için nice basamaklardan geçip, nice engelleri aştığı kalp ülkesine…
Sedef içinde inci gibi parlayan kalbine…

Öyle iyi bak ve öyle iyi gör ki; himmetle inen ve hikmetle süslenen aşkın
senden aşkın bir hâl alsın Taşkınlarca sevgilinin diyârına ulaşsın Korkma…

Âşık ve mâşuk arasında öyle bir yol vardır ki, içinden geçen bütün cümleler
hurûfî bir edayla tek tek ulaşır muhatabına Kalpten kalbe yol vardır Çünkü
Fi’l kalbi mine’l kalbi ile’l kalbi sebîlâ…

Kalbine iyi bak sevgili sûfî…
Kalp ki maddeden öte mânâ, dikenden öte gül-i rânâ…
Sula sevgili sûfî, sula Kan nehirleri arasında kalan kalp vadisini istek, aşk, marifet, istiğna,
tevhid, hayret ve yoklukla sula Sonrası bekâ… Sonrası sıla…

Kalbin ki, bütün yolların kaynağı ve bütün yolların son durağı
Cânânı aramak için kalbinden çıktığın bu yolda varacağın yer yine kalbin aynası…

Çünkü ey sevgili sûfî… Seven ve sevilen birbirinin aynısı

Mevlânâ boşuna söylemedi ya:
Gönül, kemâlinden bir iz bulunca; can, canı içinde seni buldu

Mevlânâ mıydı bulan, yoksa Şems-i Tebrizî miydi arayan?
Aranmakla bulunmuyorsa, ancak bulanlar arayanlarsa neydi bu ikiz ruhları karşılaştıran?
İki bedeni tek ruha, iki kalbi tek aşka bağlayan zincirin adı neydi?

Dil, muhabbet dese de bütün dillerden yüce, bütün dillerden öte bir şeydi
Lisân-ı hâl bile bu muhabbetin sırrını çözmeye yeterli değildi

Aynı anda fikretmek, aynı anda hissetmek ve aynı anda zikretmek…

Kalpten kalbe giden yolu sözden öze dökülen bir sohbetle,
gözden gönüle akan bir ateşle beslemek…

Doyumsuz bir ateşle beslenmek…

Ve Aşkî’nin kaleminden:

İftirâk-ı sohbet-i cânâna doymaz gönlümüz
İhtirâk-ı âteş-i hicrâna doymaz gönlümüz

Kalp kalbin diğer yarısı ve bundandır ki kalp kalbe karşı…

Çünkü üç harfe ve beş noktaya gizlenen bir lugat var arada
Çünkü Fi’l kalbi mine’l kalbi ile’l kalbi sebîlâ…

Kalbine iyi bak sevgili sûfî…
Çağlar öncesinden devraldığın ve çağlar ötesine sakladığın, her yanını aşkla donattığın kalbine…

O kalp ki mücellâ, o kalp ki müstesnâ…
Sen değil miydin, Bende Mecnûn’dan füzûn âşıklık istidâdı var, diyen?
Âşık-ı sâdık isen, kalbine iyi bak sevgili sûfî… Hikmeti gör Gör…

Aşk odu evvel düşer ma’şûka andan âşıka diyor Fuzûlî
Bil ki, pervanenin kül olması için ilkin mumun alev alması gerekli

Yanan kim, Mevlânâ mı Şems mi? Aşk dâvâsında sen, ben ne fark eder ki?
Âşık gelmiş, mâşuk gitmiş ne fark eder ki?

Üzerine bastığın toprak aynı ise, geçtiğin yollar aynı ise yan yana durmak şart mıdır vuslat ânında?

Kavuşmak, bedenen değil kalben bir olmaktır aslında
Çünkü Fi’l kalbi mine’l kalbi ile’l kalbi sebîlâ…

Kalbine iyi bak sevgili sûfî…
Gülden bülbüle uzanan bir dal varsa, mâşuktan âşığa uzanan bir kol varsa
kalpten de kalbe giden bir yol vardır

Bu yolda lisân-ı hâlle örülmüş bir muhabbet vardır

Kalbine iyi bak ey sevgili sûfî!
Kalbini noktalara sakla Bil ki, bu yolda hükümdar…

Hükümdar bile (Muradî) ancak ve ancak bir nokta kadardır:

Elbette bu hâlimden o yârin haberi var

Fi’l kalbi mine’l kalbi ile’l kalbi sebîlâ
(Kalpten kalbe yol vardır )

Senem Gezeroğlu

|

Horasan şehrinin Bistam beldesinden Bâyezîd-i Bistâmî, 103 üstadın eleğinden geçti yedi deryayı bir yudumda içebilmek için. Devir ilk mutasavvıfların devriydi ve Yahya b. Muâz haber gönderdi Bistâmî’ye, “ Burada biri var, sevgi kadehinden öylesine içti ki bir daha susamadı. ” Bistâmî, habere haberle karşılık verdi:
“ Burada bulunanlardan biri de yedi deryayı bir yudumda içtiği halde hâlâ dudaklarını açarak ‘Daha yok mu?’ diye soruyor! ”

Kalbini gözleriyle meşgul etmeyen fakat kelimeleriyle sorguya çeken bir dervişti o. Tanıdıkça yeterince tanımadığını, andıkça yeterince anmadığını, sevdikçe yeterince sevmediğini, istedikçe yeterince istemediğini düşünmeye başlamış, “ O’nu zikrettiğimi, O’nu bildiğimi, O’nu sevdiğimi ve O’nu istediğimi sanmıştım! Sonunda anladım ki, O’nun kullarını hatırlayışı benim zikrimden fazladır, O’nun kullarını bilişi, benim O’nu bilişimden fazladır, O’nun yarattıklarına olan sevgisi benim O’na olan sevgimden fersah fersah ötededir. Ve O’nun beni isteyişi benim O’nu isteyişimden fazla olduğu içindir ki, ben O’nu sevebildim, O’nun rızasını isteyebildim! ” diye feryat etmişti.

Ah bir de şaşkınlığı vardı ki kırlangıçlar gibi coşkuyla tavaf ediyordu Kâbe’yi. Hallac’ı, Şiblî’yi, Harakânî’yi, Senâî’yi, Câmî’yi, Attar’ı, İbnü’l-Arabî’yi ve Mevlânâ’yı peşine takıp aşk ülkesine göç ediyordu: “ Ben ki sana muhtaç bir kulum ey Rab! O halde seni sevmemde bir gariplik yoktur. Asıl sen hiçbir şeye ihtiyacı olmayan yüceler yücesi bir Melik iken beni seviyorsun ya, işte buna hayret ediyorum! ”

|

Biçimlerin en kıdemlisidir nokta, en yetkini. Hemen bütün disiplinlerde her şey noktayla başlayıp noktayla biterken geleneğin noktaya gösterdiği itibar da bir özetler silsilesine gelip dayanır: “Evrenin özeti Kur’an’da, onun özeti başındaki Fatiha’da, onun özeti başındaki Besmele’de, onun özeti başındaki Bâ’da, onun da özeti altındaki nokta’dadır.”

Tefsir kitapları Besmele tefsiriyle açılırken, bu nokta üstünde sayfalarca durulur. Mesnevi şerhlerinde de Mesnevi’nin Besmele ile değilse de Bişnev ile başladığı, Besmele’nin bütün anlamının da Bişnev’in başındaki Be’nin noktasına yüklendiği uzun uzun açıklanır. Sufi gelenekte pek çok eserin Be ile başlaması da aynı tavırdan kaynaklanır. Böylece her şey gelip gelip bir noktaya dayanır: Be’nin noktası. Çünkü Be’nin üstünlüğü altındaki noktadadır.

Hakikat ilminde, düşey bir çizgi olan Elif, kavranamaz tekliği, anlaşılmaz birliği, sıradan nazarlara meçhul olan dünyevi dışı alanı, gaybı temsil eder. Hiçbir fiilin, zamanın ve mekânın bulunmadığı, “Ol” öncesi muamma halini, Zât’ın kendisiyle baş başa olduğu ehâdiyeti, Gizli Hazine’yi. Be ise, bilinmek isteyen Gizli Hazine’nin isimlerinde yansıyarak bilinme halidir. Görünür âlemdir. Eski alfabede Be de ufuk çizgisi üzerinde yatay istikamette uzanan bir Elif’tir aslında, ama altına bir nokta almıştır. İşte o nokta Elif’i Be kılar. Elif o noktayla Be’ye dönüşür. O noktayla görünür. Öyleyse Elif’ten Be’ye, görünmeyenden görünüre yol vardır. Yol, o noktadan açılır.

Be’nin sırrı noktasında saklı. Ol, deyince olan, görünmezken görünen, bir isimken vücut bulan, ne varsa, Be’nin altındaki noktanın açtığı kapıdan gelir. Geniş kapılar çekmez bu yükü. Sırr ancak Be’nin noktasından geçebilir.

O noktada zahirden batına yol açılır, ahir evvele bağlanır. İki dil, iki dünya arasında o noktada tercüme mümkün olur. Ne ki ilk nokta çizgi haline gelmeye başlar o zaman; zaman başlar, mekân başlar, fiil başlar. Fiziğin yüzü o noktada metafiziğe bakar, ruh o noktada aslını hatırlar. Bunun için o kara noktanın sırtına yüklenecek anlamlar sonsuz kere çoğaltılabilir ve arka arkaya nokta redifli bir o kadar cümle sıralanabilir.

“İlim şehrinin kapısı”, “Be’nin noktası” Hz Ali’ye bakılırsa; “İlim bir noktadır onu cahiller çoğaltmıştır”. Çünkü nokta hikmettir, irfandır. Sonradan kazanmaz hazinesini. Her şeyi kendinde hazır bulur. Nokta her şeyi içkinken, ilimse çizgidir, çetrefildir. Sonradan kazanıldığı için cevher değil illettir. Bu kadar şeyi bilmek de gerekli midir? Değil mi ki ufuk çizgisinin üzerindeki nokta uçmaya kalkışır. Ufuk çizgisinin altında kalan nokta arzın çekim kanununa kapılır. Biri uçar biri düşer. Uçan nokta, düşen kara noktadır. Gözlerimiz karanlığa alışalı beri. İçimizdeki gül resmi çizgi nokta çizgi noktadır.

Nokta varlığın özeti. Noktasını bulamamış ya da yitirmiş her harf ol sebepten kusurlu. Ama eski alfabede sıfırı ifade eden şekil de bir noktadır. O zaman varlık yokluk olur, yokluk varlık. Hamid bu yüzden ihtişamlı bir bilmezden gelişle sorar: Bu sıfır nedir hesâb içinde? Tecahül-i arifane, çünkü bütün varlık ancak ona doğru değiştiği bir sıfırla mana kazanır. İlimle kavgalı Fuzuli aşka da ilme de son noktayı koyar o noktada; Leylâ, sûret-i aşk-ı Mevlâ’dır.

Fazla söze hiç gerek yok aslında. Noktanın içinde bütün mümkünler saklı. Mümkün nokta gayr-i mümkün nokta. Sır nokta esrar nokta. Bâb nokta ebvâb nokta.

Bilinenden bir eser yok. Bilinmeyen nokta nokta.

Bir parantez vakt-i ömrüm. Ölüm nokta doğum nokta. İsmimden sual edilse, bilin beni üç nokta.

Bir aynada seyrettim âlemin cümlesini. Aynam nokta sırrım nokta. Umduğum kadar büyük değilmiş, dünya nokta ben nokta.

Öyle uzaklaşmışım ki menzilden sıla nokta gurbet nokta. Döndüm baktım aldığım yol, nokta üstünde nokta. Gelen geçti, giden gitti. Sağım nokta solum nokta. Menzil-i maksûda varmış erenler. Söyleyen yok susan nokta.

Nazan Bekiroğlu – Zaman

|

Eylül'le anılan bir aşkın gideceği yer tükenişten başka neresidir? Suad ile Necib'in, birbirine ancak alıkonulmuş bir eldiven tekiyle ifşa edebildikleri ‘yasak aşk'ları, masumiyetini belki de ruhların müellifi, kalplerin merhemi musikiye borçluydu. ‘İnsafsız rüzgâr’, ‘muannid yağmur’ yalnız o güzel yazın ertesindeki ayın değil, onların ruhundaki çöküşün de adıydı. O aşk ki belki bir yangında kavrulursa tamama ererdi. İkisi aynı ateşte yandılar, zaten bir kere yanmışlardı!

Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900–1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır.

Eylül, Türk Edebiyatı’nda aşkı en iyi anlatan romanlardan biri. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların ruh hallerini çok iyi bir şekilde okuyucuya aktarmaktadır.

Necib ile Suat’ın yasak aşkı, Suat’ın kocası Süreyya ile ilişkisine, aşkına dair detaylı ve derinlikli sorgusu Eylül’e ilk psikolojik roman denmesinin haklılığını gösteriyor. Gerçi eserde Süreyya karakteri biraz daha yüzeysel anlatılmış, daha çok Suat ve Necib'in ruh hâlleri, hisleri, içlerinde kopan fırtınalara yer verilmiş. Ve tüm bunlar öyle derin, öyle güzel anlatılmış ki okurken hayran kalmamak elde değil :)

Eylül, Mehmet Rauf’un kaleminden yüz yıl öncesinin aşklarını anlatıyor bize. Yüz yıl öncesinin aşkları ile günümüz aşkları arasındaki farkları da görebiliyoruz okurken. Öyle ki yüz yıl öncesinin naif aşkları, o bakışlarla yetinilen, küçük tesadüflerle mutlu olunan birliktelikleri garip bir biçimde buruyor içimizi. Belki geçmişe dönmek, o masum aşklardan birinin başkarakteri olmak, belki Mehmet Rauf tarafından bir roman kişisine dönüştürülmek istiyoruz.

Kitabı okurken, eski İstanbul’un perspektifine, o dönemin kıyafetlerine, yalılarda hüküm süren aile hayatının tüm ayrıntılarına ve en önemlisi de samimi ve sıcak duygulara tanık oluyorsunuz.
Günümüzde bu tür duyguların hemen hemen hiç yaşanmadığını varsayarsak hatta varsaymaktan öte, bunu kanıtlayan birçok olaya, kişiye, duruma artık tepki vermediğimizi biliyorsak, roman bize gerçek bir aşkın ne olduğunu çok iyi anlatacaktır…

“ Eylül! Öyle bir ay ki, geçen her güzel günü için ona minnettar olmak gerekliydi. Eylül esef ve özlem ayıdır, içine birkaç günlük kış hücumundan acı düştüğü için, insan o güzel havaların, devamlı yazın artık geçtiğini anlayıp esef eder ve özlem çeker.
(…) Kalabalık içinde yalnız yaşamak, kalabalık içinde gezip beraber bir köşeye kaçmak, işte asıl zevk budur. İnsan kalpleri, birbirine bağlılığın ne demek olduğunu o zaman anlar. Ben seni ne kadar sevdiğimi başka kadınları gördüğüm zaman anlıyorum. ”

Mutlaka okunması gereken bir eser olduğunu söylersem abartmış olmam sanırım :) Kapanışı belki de bu cümlelerle yapmam en doğrusu olacak.

O aşk ki belki bir yangında kavrulursa tamama ererdi. İkisi aynı ateşte yandılar, zaten bir kere yanmışlardı!

|

 

 Sezai Karakoç, Diriliş dergisinde yayınladığı "Hatıralar"da da açıkladığı gibi Monna Rosa'yı, gül, bülbül , Leyla gibi mazmunlarını yeniden diriltme gereğini göz önünde bulundurarak kaleme almıştır. Modern bir Leyla ile Mecnun denemesidir Monna Rosa. Yazıldığı dönemin (1952) aşk ve kadın anlayışına esaslı bir karşı çıkıştır. Kadını metres, aşkı flört olarak gören, şairaneliğe hor bakan yeni çürümüşlüğe karşı Mecnun'un yurdundan yükselen yepyeni bir itirazdır. 

Sezai Karakoç o yıllar da bir kıza aşık olur, ama bunu ne o kıza ne de bir başkasına anlatabilir. Kız aslında bir şeylerin farkındadır ama Karakoç'un hislerinden emin değildir. En yakın arkadaşı Sezai Karakoç'un şiire olan merakını biliyordur ve onu sunucusu olduğu bir şiir gecesine ısrarla davet eder. O da kıramaz ve programa katılır. Gecenin sonuna doğru söze başlayan arkadaşı, aralarında güzel şiirler yazan birinin olduğunu söyler ve Sezai Karakoç'u sahneye davet eder. Utana sıkıla sahneye çıkan Karakoç Mona Roza'yı okumaya başlar. Ve Sezai Karakoç'un sevdiği kız da oradadır. Ancak kız artık Sezai'den ümidi kestiği için nişanlanmıştır. Sezai sahnede şiiri okumaya başlar. Bir ara bakışırlar ve Sezai öyle aşkla okur ki kız artık emin olmadığı her şeyden emin olur. Şair daha fazla dayanamaz ve sahneyi terk eder. Kız peşinden koşa, yetişir ve "bir sözünü bakar çıkarıp atarım yüzüğü" der. Ancak Sezai "artık senin aşkın benimkine yetişemez" der ve gider. Kız o gece dayanamaz intihar eder. Ve Sezai Karakoç bu olay üzerine şiirin ikincisini kaleme alır. 

Modern bir Leyla ve Mecnun denemesi olan Mona Roza gerçeten de o halk hikayeleri gibi acı bir son ile biten bir aşk üzerine yazılmıştır. Hissedilen sâfî duygular üzerine yazıldığı için şiir bu kadar etkileyicidir belki de. Bir çoğumuzun bildiği bir şiir olan Mona Roza'yı şimdi birde yazılış amacı ve hikayesini düşünerek en çokta hissederek okuyalım bakalım neler hissedeceğiz.

Mona Roza, siyah güller, ak güller

Geyvenin gülleri ve beyaz yatak

Kanadı kırık kuş merhamet ister

Ah, senin yüzünden kana batacak

Mona Roza siyah güller, ak güller

 

Ulur aya karşı kirli çakallar

Ürkek ürkek bakar tavşanlar dağa

Mona Roza, bugün bende bir hal var

Yağmur iğri iğri düşer toprağa

Ulur aya karşı kirli çakallar

 

Açma pencereni perdeleri çek

Mona Roza seni görmemeliyim

Bir bakışın ölmem için yetecek

Anla Mona Roza, ben bir deliyim

Açma pencereni perdeleri çek...

 

Zeytin ağaçları söğüt gölgesi

Bende çıkar güneş aydınlığa

Bir nişan yüzüğü, bir kapı sesi

Seni hatırlatıyor her zaman bana

Zeytin ağaçları, söğüt gölgesi

 

Zambaklar en ıssız yerlerde açar

Ve vardır her vahşi çiçekte gurur

Bir mumun ardında bekleyen rüzgar

Işıksız ruhumu sallar da durur

Zambaklar en ıssız yerlerde açar

 

Ellerin ellerin ve parmakların

Bir nar çiçeğini eziyor gibi

Ellerinden belli oluyor bir kadın

Denizin dibinde geziyor gibi

Ellerin ellerin ve parmakların

 

Zaman ne de çabuk geçiyor Mona

Saat onikidir söndü lambalar

Uyu da turnalar girsin rüyana

Bakma tuhaf tuhaf göğe bu kadar

Zaman ne de çabuk geçiyor Mona

 

Akşamları gelir incir kuşları

Konar bahçenin incirlerine

Kiminin rengi ak, kimisi sarı

Ahhh! beni vursalar bir kuş yerine

Akşamları gelir incir kuşları

 

Ki ben Mona Roza bulurum seni

İncir kuşlarının bakışlarında

Hayatla doldurur bu boş yelkeni

O masum bakışlar su kenarında

Ki ben Mona Roza bulurum seni

 

Kırgın kırgın bakma yüzüme Roza

Henüz dinlemedin benden türküler

Benim aşkım sığmaz öyle her saza

En güzel şarkıyı bir kurşun söyler

Kırgın kırgın bakma yüzüme Roza

 

Artık inan bana muhacir kızı

Dinle ve kabul et itirafımı

Bir soğuk, bir garip, bir mavi sızı

Alev alev sardı her tarafımı

Artık inan bana muhacir kızı

 

Yağmurlardan sonra büyürmüş başak

Meyvalar sabırla olgunlaşırmış

Bir gün gözlerimin ta içine bak

Anlarsın ölüler niçin yaşarmış

Yağmurlardan sonra büyürmüş başak

 

Altın bilezikler o kokulu ten

Cevap versin bu kanlı kuş tüyüne

Bir tüy ki can verir bir gülümsesen

Bir tüy ki kapalı gece ve güne

Altın bilezikler o kokulu ten

 

Mona Roza siyah güller, ak güller

Geyve'nin gülleri ve beyaz yatak

Kanadı kırık kuş merhamet ister

Aaahhh! senin yüzünden kana batacak!

Mona Roza siyah güller, ak güller

Evet öncelikle şiirin her beşliğinin baş harflerinin toplamında Muazzez Akkaya'm kelimelerinin çıktığına dikkat çekmek istiyorum. Belli ki gerçekten büyük bir aşkla yazılmış bir şiir ancak neden sevgilinin adı ifşa edilmiş bilinmez. Büyük ihtimalle bu Sezai Karakoç'un imge dünyası ile alakalı olmalıdır. Şiiri yazılış sebebi tamamen eskiyle yeniyi birleştirmek ve Cumhuriyet dönemi edebiyatını oluşturmak için bir adım atmaktır. Şiirin neden yazıldığı konusu ise bazı kaynaklarda tamamen bir rivayet olarak geçer. Ancak inanmak bize daha hoş geliyor :) Şiiri okurken böyle bir hikayeyi düşünmek şiirin duygu yükünü arttırıyor. 

Ben (lâ) şiir de en çok "Anla Mona Roza, ben bir deliyim" mısraının olduğu beşliğe hayran kaldım. Biraz kendi hissettiklerim üzerinden bu beşlikten bahsetmek istiyorum. Divan edebiyatında sevgilinin bir bakışı ile kirpiklerini bir ok gibi aşığa attığı ve aşığın bu ok ile yara aldığı oldukça çok beyitte geçer. Bu beşlikte zaten bize açıkça diyor ki; ey Sevgili açma pencelerini ki bir bakışın ölmem için yetecek anla işte senin bakışınla ölebilecek kadar sana deli divane aşığım. Ne muhteşem bir düşünüş ile söylemiş şair, hayran kalmamak elde değil diye düşünüyorum. 

Şiiri biraz uzunca anlattım galiba :) Bu anlattıklarımı okuduktan sonra, şiiri yeniden okuduğunuzda hissettikleriniz umarım daha farklı olacaktır.

|

şirâzî : aşka uçarsan kanadın yanar.

mevlânâ celelüddîn : aşka uçmazsan kanat neye yarar? 

yûnus emre : aşkı bulduktan sonra, kanadı kim arar?

 

Mevlânâ der ki: 

Ben senin gönlünde bir keder tozu görsem onu gözyaşlarımla temizlerim..

ve cevaben Şems-i Tebrizi: 

Ben seni nasıl incitebilirim? Ayağına bir öpücük kondurayım desem, kirpiklerimin dikeni ayağına batar da rahatsız eder diye korkarım.

 

Sevgili! Hakiki aşıkların sana doğru uçarken 

Bizim bu yaptığımız yolda emeklemekti. 

Dünya güzelliğiyle kollarını açarken 

Bize düşen el açıp kapında beklemekti...

|